Slag bij Neerwinden 1693 — Belgium, 1693 n.Chr.
VROEGMODERN · 1693 n.Chr.

Slag bij Neerwinden (1693): de Franse overwinning bij Landen uitgelegd

Belgium

De Slag bij Neerwinden (1693) was een Franse overwinning tijdens de Negenjarige Oorlog, toen het grotere leger van maarschalk Luxemburg de versterkte verdedigingslinie van Willem III bij het dorp Neerwinden doorbrak. Wat was de strategie van Luxemburg? Hij hield het centrum en de linkervleugel van de geallieerden in bedwang met ondersteunende aanvallen, terwijl hij het grootste deel van zijn infanterie en artillerie concentreerde tegen Neerwinden en Laar aan de rechtervleugel van de geallieerden, met het plan een gat in de aardwerken te slaan en zijn daar op de loer liggende cavalerie erdoorheen te sturen. Hoe reageerde Willem? In de val, met de rivier de Kleine Gete in zijn rug, versterkte Willem de dorpen langs zijn linie 's nachts met loopgraven, barricades en aarden wallen, en hield hij Neerwinden en Laar koste wat het kost vast om zijn enige terugtrekkingsroute te beschermen. Wat was de uitkomst? Na uren van hevige gevechten om de versterkte dorpen braken de Fransen uiteindelijk de rechterflank van de geallieerden door, waardoor Willem gedwongen werd zijn gehavende leger terug te trekken over de rivier in een van de bloedigste veldslagen van de oorlog.

Kaart en beeld van de Slag bij Neerwinden 1693, 1693 n.Chr., Belgium
Afloop

French victory

Bevelhebbers
  • Marshal François-Henri de Montmorency, duc de LuxembourgCommander-in-chief · France
  • Duc de VilleroySenior commander (centre) · France
  • Prince de ContiWing commander · France
  • King William III of England (Stadtholder of the Dutch Republic)Commander-in-chief · Allies
  • Prince Maximilian II Emanuel of BavariaSenior Allied commander · Allies
  • Henry Casimir II, Prince of Nassau-DietzDutch field commander · Allies
Strijdkrachten
  • Allies50,000–60,000 troops, 80–100 guns
  • France70,000–80,000 troops, 70 guns
Verliezen
  • Allies12,000–20,000 troops
  • France12,000–15,000 troops
Regio

Flemish Brabant

Coördinaten

50.773, 5.035

Kroniek

Wat er gebeurde

I
Hoofdstuk 1 van 5
Achtergrond
De oorlog achter de slag In de zomer van 1693 voerde Europa al vijf jaar oorlog tegen Lodewijk XIV van Frankrijk. Het conflict stond bekend als de Negenjarige Oorlog, of de Oorlog van de Grote Alliantie, en was begonnen als een strijd om de Franse expansie onder de ambitieuze Zonnekoning te beteugelen. Tegenover Frankrijk stond een brede coalitie: de Nederlandse Republiek, Engeland, Spanje, het Heilige Roomse Rijk, Savoye, Beieren, Brandenburg, Saksen en verscheidene andere Duitse staten. Centraal in het geallieerde verzet stond Willem III, koning van Engeland en stadhouder van de Nederlandse Republiek. Willem had een groot deel van zijn leven besteed aan het bestrijden van Frankrijk. In 1672 hadden Franse legers de Nederlandse Republiek bijna overweldigd, en sinds zijn machtsovername in Engeland tijdens de Glorieuze Revolutie van 1688 steunde Lodewijk XIV Willems rivaal, de verbannen Jacobus II. Voor Willem ging de oorlog niet louter om grondgebied. Het ging erom te voorkomen dat Frankrijk zo machtig zou worden dat geen enkele Europese staat zich nog tegen het land zou kunnen verzetten. De gevechten in de Spaanse Nederlanden (grofweg het huidige België) waren bijzonder belangrijk. Deze regio vormde de invasieroute tussen Frankrijk en de Nederlandse Republiek, en haar versterkte steden waren de sloten en poorten van West-Europa. De Franse overwinningen bij Fleurus in 1690 en Steenkerke in 1692 hadden de positie van Lodewijk XIV versterkt, maar geen van beide had de Grote Alliantie vernietigd of haar gedwongen vrede te sluiten. Lodewijk wilde iets beslissenders. Het jaar van de beslissing De Franse koning begon aan de veldtocht van 1693 vastbesloten zijn positie te verbeteren voordat hij zou gaan onderhandelen. Hij bracht enorme legers op de been langs verschillende fronten en beschouwde dit jaar naar verluidt als een crisisveldtocht — een kans om de alliantie te breken voordat Frankrijks vijanden zich konden herstellen. In Vlaanderen viel het bevel toe aan François-Henri de Montmorency, hertog van Luxembourg — de beroemde maarschalk Luxembourg, een van de meest getalenteerde en agressieve bevelhebbers van Lodewijk XIV. Luxembourg had Willem al verslagen bij Steenkerke, maar nu stond hij voor een groter probleem dan het winnen van nog een slag. Hij moest een overwinning omzetten in iets blijvends. Zijn kans kwam in juli. Franse troepen veroverden Hoei op 23 juli, wat de toegangswegen naar Luik bedreigde en Willems verbindingslijnen onder druk zette. Willem trok onmiddellijk op om de stad te ontzetten, maar Hoei viel voordat hij er kon zijn. Nu moest hij beslissen of hij zich zou terugtrekken, naar het westen zou optrekken richting het afgezonderde korps van de hertog van Württemberg, of in de regio zou blijven om Luik en Brussel te beschermen. Luxembourg maakte de keuze in feite voor hem. Franse bewegingen wezen erop dat Luik zelf op het punt stond aangevallen te worden. Willem begon naar het oosten te trekken in de hoop de stad te dekken. Maar dit was precies wat Luxembourg wilde. Op 28 juli keerde de Franse bevelhebber plotseling om en dwong zijn leger tot een snelle mars richting de geallieerde stelling. Tegen de avond hadden ongeveer 80.000 Franse soldaten de omgeving van Landen bereikt, terwijl Willem slechts over ongeveer 50.000 direct beschikbare strijdbare troepen beschikte. Willem was overvallen met zijn rug naar de Kleine Gete, een zijrivier van de grotere Gete. Het ‘s nachts oversteken ervan zou gevaarlijk zijn geweest, zeker zonder voldoende cavalerie om de terugtocht te dekken. Willem besloot stand te houden en te vechten. Een verdedigingslinie gebouwd in het donker Willems leger had weinig tijd om zich voor te bereiden. In de nacht van 28 op 29 juli veranderden de geallieerde soldaten de dorpen langs hun stelling in een samenhangende verdedigingslinie. De hoofdstelling strekte zich uit van Neerwinden op de geallieerde rechterflank, over het centrum, tot Neerlanden op de geallieerde linkerflank. Het leger keek naar het zuiden, richting de oprukkende Fransen. De dorpen waren geen geïsoleerde steunpunten; ze vormden de sleutelpunten van een lange verdedigingsstelling van enkele kilometers breed. Neerwinden en het nabijgelegen dorp Laar bewaakten de geallieerde rechterflank, waar Willem de zwaarste gevechten verwachtte. Het centrum bestond uit open terrein dat was versterkt met aarden wallen, terwijl de linkerflank rond Neerlanden en de omliggende holle wegen en velden lag. Rumsdorp lag vóór het linkercentrum als een blootgestelde positie die een Franse opmars kon vertragen voordat die de hoofdlinie bereikte. De geallieerde troepen werkten de hele nacht door. Ze groeven loopgraven en ondiepe greppels, wierpen aarden wallen op, bouwden barricades over de wegen en versterkten de muren en heggen rond de dorpen. Huizen, tuinen, lanen en boerderijgebouwen werden omgevormd tot verdedigingsposities. De artillerie werd achter de aarden wallen geplaatst, vanwaar de kanonnen over de infanterie heen konden vuren en de toegangswegen konden bestrijken. Bij het aanbreken van de dag waren de dorpen versterkte ankerpunten geworden, met elkaar verbonden door loopgraven en veldversterkingen. De stelling was niet perfect. De Kleine Gete lag achter het geallieerde leger, wat betekende dat de belangrijkste terugtrekkingsroute richting de bruggen en overgangen erachter liep. Als de Fransen de rechterflank zouden doorbreken, konden de geallieerden tegen de rivier worden gedrukt. Willem moest daarom Neerwinden en Laar koste wat het kost behouden. Hij nam zelf positie in het centrum van het leger, vanwaar hij reserves kon verplaatsen naar de sector die het zwaarst onder druk kwam te staan. Maximiliaan II Emanuel, keurvorst van Beieren, voerde het bevel over de geallieerde rechterflank rond Neerwinden en Laar. Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz hield de geallieerde linkerflank rond Neerlanden. Deze opstelling gaf Willem een sterke verdedigingsstelling, maar bracht ook een gevaar met zich mee: het leger was over een breed front verspreid, en elke grote aanval kon hem dwingen troepen van de ene sector naar de andere te verplaatsen. Luxembourg begreep deze zwakte onmiddellijk. Het plan van Luxembourg De Franse maarschalk was niet van plan de hele geallieerde linie met gelijke kracht aan te vallen. In plaats daarvan wilde hij Willems leger op zijn plaats vastpinnen en zijn hoofdaanval concentreren op de geallieerde rechterflank. Het Franse centrum en de Franse rechterflank zouden ondersteunende aanvallen uitvoeren richting het geallieerde linkercentrum en Neerlanden. Deze aanvallen hoefden niet per se door te breken. Hun doel was de geallieerde troepen bezig te houden en te voorkomen dat Willem te veel versterkingen naar Neerwinden zou sturen. De beslissende aanval zou komen van de Franse linkerflank, gericht tegen Laar en Neerwinden. Luxembourg concentreerde het grootste deel van zijn infanterie in deze sector, ondersteund door krachtige artilleriebatterijen die opgesteld waren om de geallieerde verdedigingswerken te beschieten voordat de infanterie oprukte. Zodra de kanonnen de aarden wallen hadden verzwakt, zouden Franse bataljons de dorpen rechtstreeks aanvallen, waar het gevecht van dichtbij uitgevochten moest worden met musket, bajonet, handgranaat en zwaard. Luxembourg hield ook een grote cavaleriemacht nabij het centrum. De taak daarvan was niet om de eerste aanval op de versterkte dorpen te leiden. Ze moest wachten op een bres. Als de Franse infanterie Neerwinden zou innemen en de geallieerde linie zou doorbreken, kon de cavalerie door de opening trekken, zich achter de verdedigingswerken formeren en het geallieerde leger tijdens zijn terugtocht treffen. Het plan was eenvoudig maar gevaarlijk: de geallieerden over het hele front op hun plaats houden, de rechterflank bestoken met artillerie en infanterie, de dorpen na herhaalde aanvallen veroveren, en dan de cavalerie door de opening sturen voordat Willem zich kon hergroeperen. Bij zonsopgang stond het geallieerde leger achter zijn nieuwe aarden wallen. Aan de overkant van de velden formeerde Luxembourgs leger zich voor de slag. De dorpen waren klaar. De kanonnen ook. National Army Museum — “Nine Years’ War. Wikipedia — “Battle of Neerwinden. Wikipedia — “Battle of Landen. Belgium Battlefield — “First Battle of Neerwinden, 1693.” De vergeten veldslagen van de lage landen Mart de Kruif, Théon Minten, Tom de Kruif (boek)
Het terrein

Waar er gevochten werd

Gallery

Images

Test yourself

Quiz

Question 1
What conflict was the Battle of Neerwinden part of?
Question 2
Luxembourg's officers advised him to stop attacking after two failed assaults, but he attacked a third time anyway.
Question 3
What did William personally do to prevent the retreat from becoming a total collapse?
Question 4
What term describes a victory so costly it weakens the winning side?
Question 5
William III held both the English throne and the position of Stadtholder of the Dutch Republic.
Question 6
What was the purpose of Luxembourg's supporting attacks on the Allied centre and left?
Question 7
What finally happened to the Allied guns as the French broke through?
Ontdek meer

Dit vind je misschien ook interessant

Gerangschikt op hetzelfde land, dan tijdperk, dan hoe dicht de veldslagen in de tijd bij elkaar lagen.