Slag bij Neerwinden (1693): de Franse overwinning bij Landen uitgelegd
Belgium
De Slag bij Neerwinden (1693) was een Franse overwinning tijdens de Negenjarige Oorlog, toen het grotere leger van maarschalk Luxemburg de versterkte verdedigingslinie van Willem III bij het dorp Neerwinden doorbrak. Wat was de strategie van Luxemburg? Hij hield het centrum en de linkervleugel van de geallieerden in bedwang met ondersteunende aanvallen, terwijl hij het grootste deel van zijn infanterie en artillerie concentreerde tegen Neerwinden en Laar aan de rechtervleugel van de geallieerden, met het plan een gat in de aardwerken te slaan en zijn daar op de loer liggende cavalerie erdoorheen te sturen. Hoe reageerde Willem? In de val, met de rivier de Kleine Gete in zijn rug, versterkte Willem de dorpen langs zijn linie 's nachts met loopgraven, barricades en aarden wallen, en hield hij Neerwinden en Laar koste wat het kost vast om zijn enige terugtrekkingsroute te beschermen. Wat was de uitkomst? Na uren van hevige gevechten om de versterkte dorpen braken de Fransen uiteindelijk de rechterflank van de geallieerden door, waardoor Willem gedwongen werd zijn gehavende leger terug te trekken over de rivier in een van de bloedigste veldslagen van de oorlog.
Afloop
French victory
Bevelhebbers
Marshal François-Henri de Montmorency, duc de LuxembourgCommander-in-chief · France
Duc de VilleroySenior commander (centre) · France
Prince de ContiWing commander · France
King William III of England (Stadtholder of the Dutch Republic)Commander-in-chief · Allies
Prince Maximilian II Emanuel of BavariaSenior Allied commander · Allies
Henry Casimir II, Prince of Nassau-DietzDutch field commander · Allies
Strijdkrachten
Allies50,000–60,000 troops, 80–100 guns
France70,000–80,000 troops, 70 guns
Verliezen
Allies12,000–20,000 troops
France12,000–15,000 troops
Regio
Flemish Brabant
Coördinaten
50.773, 5.035
Kroniek
Wat er gebeurde
I
Hoofdstuk 1 van 5
Achtergrond
De oorlog achter de slag
In de zomer van 1693 voerde Europa al vijf jaar oorlog tegen Lodewijk XIV van Frankrijk. Het conflict stond bekend als de Negenjarige Oorlog, of de Oorlog van de Grote Alliantie, en was begonnen als een strijd om de Franse expansie onder de ambitieuze Zonnekoning te beteugelen. Tegenover Frankrijk stond een brede coalitie: de Nederlandse Republiek, Engeland, Spanje, het Heilige Roomse Rijk, Savoye, Beieren, Brandenburg, Saksen en verscheidene andere Duitse staten.
Centraal in het geallieerde verzet stond Willem III, koning van Engeland en stadhouder van de Nederlandse Republiek. Willem had een groot deel van zijn leven besteed aan het bestrijden van Frankrijk. In 1672 hadden Franse legers de Nederlandse Republiek bijna overweldigd, en sinds zijn machtsovername in Engeland tijdens de Glorieuze Revolutie van 1688 steunde Lodewijk XIV Willems rivaal, de verbannen Jacobus II. Voor Willem ging de oorlog niet louter om grondgebied. Het ging erom te voorkomen dat Frankrijk zo machtig zou worden dat geen enkele Europese staat zich nog tegen het land zou kunnen verzetten.
De gevechten in de Spaanse Nederlanden (grofweg het huidige België) waren bijzonder belangrijk. Deze regio vormde de invasieroute tussen Frankrijk en de Nederlandse Republiek, en haar versterkte steden waren de sloten en poorten van West-Europa. De Franse overwinningen bij Fleurus in 1690 en Steenkerke in 1692 hadden de positie van Lodewijk XIV versterkt, maar geen van beide had de Grote Alliantie vernietigd of haar gedwongen vrede te sluiten.
Lodewijk wilde iets beslissenders.
Het jaar van de beslissing
De Franse koning begon aan de veldtocht van 1693 vastbesloten zijn positie te verbeteren voordat hij zou gaan onderhandelen. Hij bracht enorme legers op de been langs verschillende fronten en beschouwde dit jaar naar verluidt als een crisisveldtocht — een kans om de alliantie te breken voordat Frankrijks vijanden zich konden herstellen.
In Vlaanderen viel het bevel toe aan François-Henri de Montmorency, hertog van Luxembourg — de beroemde maarschalk Luxembourg, een van de meest getalenteerde en agressieve bevelhebbers van Lodewijk XIV. Luxembourg had Willem al verslagen bij Steenkerke, maar nu stond hij voor een groter probleem dan het winnen van nog een slag. Hij moest een overwinning omzetten in iets blijvends.
Zijn kans kwam in juli.
Franse troepen veroverden Hoei op 23 juli, wat de toegangswegen naar Luik bedreigde en Willems verbindingslijnen onder druk zette. Willem trok onmiddellijk op om de stad te ontzetten, maar Hoei viel voordat hij er kon zijn. Nu moest hij beslissen of hij zich zou terugtrekken, naar het westen zou optrekken richting het afgezonderde korps van de hertog van Württemberg, of in de regio zou blijven om Luik en Brussel te beschermen.
Luxembourg maakte de keuze in feite voor hem.
Franse bewegingen wezen erop dat Luik zelf op het punt stond aangevallen te worden. Willem begon naar het oosten te trekken in de hoop de stad te dekken. Maar dit was precies wat Luxembourg wilde. Op 28 juli keerde de Franse bevelhebber plotseling om en dwong zijn leger tot een snelle mars richting de geallieerde stelling. Tegen de avond hadden ongeveer 80.000 Franse soldaten de omgeving van Landen bereikt, terwijl Willem slechts over ongeveer 50.000 direct beschikbare strijdbare troepen beschikte.
Willem was overvallen met zijn rug naar de Kleine Gete, een zijrivier van de grotere Gete. Het ‘s nachts oversteken ervan zou gevaarlijk zijn geweest, zeker zonder voldoende cavalerie om de terugtocht te dekken. Willem besloot stand te houden en te vechten.
Een verdedigingslinie gebouwd in het donker
Willems leger had weinig tijd om zich voor te bereiden. In de nacht van 28 op 29 juli veranderden de geallieerde soldaten de dorpen langs hun stelling in een samenhangende verdedigingslinie.
De hoofdstelling strekte zich uit van Neerwinden op de geallieerde rechterflank, over het centrum, tot Neerlanden op de geallieerde linkerflank. Het leger keek naar het zuiden, richting de oprukkende Fransen. De dorpen waren geen geïsoleerde steunpunten; ze vormden de sleutelpunten van een lange verdedigingsstelling van enkele kilometers breed.
Neerwinden en het nabijgelegen dorp Laar bewaakten de geallieerde rechterflank, waar Willem de zwaarste gevechten verwachtte. Het centrum bestond uit open terrein dat was versterkt met aarden wallen, terwijl de linkerflank rond Neerlanden en de omliggende holle wegen en velden lag. Rumsdorp lag vóór het linkercentrum als een blootgestelde positie die een Franse opmars kon vertragen voordat die de hoofdlinie bereikte.
De geallieerde troepen werkten de hele nacht door. Ze groeven loopgraven en ondiepe greppels, wierpen aarden wallen op, bouwden barricades over de wegen en versterkten de muren en heggen rond de dorpen. Huizen, tuinen, lanen en boerderijgebouwen werden omgevormd tot verdedigingsposities. De artillerie werd achter de aarden wallen geplaatst, vanwaar de kanonnen over de infanterie heen konden vuren en de toegangswegen konden bestrijken. Bij het aanbreken van de dag waren de dorpen versterkte ankerpunten geworden, met elkaar verbonden door loopgraven en veldversterkingen.
De stelling was niet perfect. De Kleine Gete lag achter het geallieerde leger, wat betekende dat de belangrijkste terugtrekkingsroute richting de bruggen en overgangen erachter liep. Als de Fransen de rechterflank zouden doorbreken, konden de geallieerden tegen de rivier worden gedrukt. Willem moest daarom Neerwinden en Laar koste wat het kost behouden.
Hij nam zelf positie in het centrum van het leger, vanwaar hij reserves kon verplaatsen naar de sector die het zwaarst onder druk kwam te staan. Maximiliaan II Emanuel, keurvorst van Beieren, voerde het bevel over de geallieerde rechterflank rond Neerwinden en Laar. Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz hield de geallieerde linkerflank rond Neerlanden. Deze opstelling gaf Willem een sterke verdedigingsstelling, maar bracht ook een gevaar met zich mee: het leger was over een breed front verspreid, en elke grote aanval kon hem dwingen troepen van de ene sector naar de andere te verplaatsen.
Luxembourg begreep deze zwakte onmiddellijk.
Het plan van Luxembourg
De Franse maarschalk was niet van plan de hele geallieerde linie met gelijke kracht aan te vallen. In plaats daarvan wilde hij Willems leger op zijn plaats vastpinnen en zijn hoofdaanval concentreren op de geallieerde rechterflank.
Het Franse centrum en de Franse rechterflank zouden ondersteunende aanvallen uitvoeren richting het geallieerde linkercentrum en Neerlanden. Deze aanvallen hoefden niet per se door te breken. Hun doel was de geallieerde troepen bezig te houden en te voorkomen dat Willem te veel versterkingen naar Neerwinden zou sturen.
De beslissende aanval zou komen van de Franse linkerflank, gericht tegen Laar en Neerwinden. Luxembourg concentreerde het grootste deel van zijn infanterie in deze sector, ondersteund door krachtige artilleriebatterijen die opgesteld waren om de geallieerde verdedigingswerken te beschieten voordat de infanterie oprukte. Zodra de kanonnen de aarden wallen hadden verzwakt, zouden Franse bataljons de dorpen rechtstreeks aanvallen, waar het gevecht van dichtbij uitgevochten moest worden met musket, bajonet, handgranaat en zwaard.
Luxembourg hield ook een grote cavaleriemacht nabij het centrum. De taak daarvan was niet om de eerste aanval op de versterkte dorpen te leiden. Ze moest wachten op een bres. Als de Franse infanterie Neerwinden zou innemen en de geallieerde linie zou doorbreken, kon de cavalerie door de opening trekken, zich achter de verdedigingswerken formeren en het geallieerde leger tijdens zijn terugtocht treffen.
Het plan was eenvoudig maar gevaarlijk: de geallieerden over het hele front op hun plaats houden, de rechterflank bestoken met artillerie en infanterie, de dorpen na herhaalde aanvallen veroveren, en dan de cavalerie door de opening sturen voordat Willem zich kon hergroeperen.
Bij zonsopgang stond het geallieerde leger achter zijn nieuwe aarden wallen. Aan de overkant van de velden formeerde Luxembourgs leger zich voor de slag.
De dorpen waren klaar.
De kanonnen ook.
National Army Museum — “Nine Years’ War.
Wikipedia — “Battle of Neerwinden.
Wikipedia — “Battle of Landen.
Belgium Battlefield — “First Battle of Neerwinden, 1693.”
De vergeten veldslagen van de lage landen Mart de Kruif, Théon Minten, Tom de Kruif (boek)
De kanonnade begint
De Slag bij Neerwinden begon op de ochtend van 29 juli 1693 met een van de heftigste artillerieduels van de oorlog. De geallieerde kanonnen hadden aanvankelijk de overhand en vuurden vanuit voorbereide posities op dichte Franse formaties die over open terrein oprukten.
Het Franse centrum was bijzonder kwetsbaar. Luxembourg had zijn troepen in dicht opeengepakte linies opgesteld, en de geallieerde artillerie sloeg er hard in terwijl ze vooruitrukten. Een Franse waarnemer vergeleek de kanonnade met een gevecht op zee — zo aanhoudend en hevig was het gedonder van de kanonnen.
De beschieting veroorzaakte al zware verliezen voordat de hoofdaanvallen begonnen. Graaf Solms, een hoge geallieerde infanteriebevelhebber, raakte tijdens deze openingsfase dodelijk gewond. Maar het Franse leger hield niet op. Luxembourgs plan draaide om druk: aanvallen in meerdere sectoren, herhaald totdat de geallieerde linie niet snel genoeg meer troepen kon verplaatsen om het bedreigde punt te versterken.
De eerste aanval op Laar en Neerwinden
Tussen acht en negen uur ‘s ochtends trof de eerste grote Franse aanval de geallieerde rechterflank. Achtentwintig Franse bataljons rukten in verschillende colonnes op naar Laar en Neerwinden. Onder de officieren die de aanval leidden bevond zich James FitzJames, hertog van Berwick, een latere maarschalk van Frankrijk en de buitenechtelijke zoon van Jacobus II van Engeland.
Laar viel relatief snel. Neerwinden was een andere zaak.
Het dorp was veranderd in een vesting van muren, heggen, tuinen, huizen en barricades. Elke laan werd een vuurpositie. Elk gebouw moest afzonderlijk worden ingenomen. Franse soldaten vochten zich een weg naar voren, maar de verdedigers weigerden in te storten. Berwicks troepen bereikten de rand van het dorp, terwijl de Franse eenheden aan weerszijden moeite hadden om gelijke tred te houden. Hun aanval begon zijn samenhang te verliezen.
De situatie werd nog gevaarlijker toen de Franse cavalerie, na de verovering van Laar, de Laarbeek overstak en de Spaanse cavalerie op de geallieerde flank aanviel. De Spanjaarden werden aanvankelijk teruggedreven, maar gingen toen over tot de tegenaanval en dwongen de Franse ruiterij opnieuw over de beek terug. Het gevecht rond de dorpen veranderde in een meedogenloze strijd van korte opmarsen en plotselinge terugslagen.
Willem reageerde snel. Hij stuurde Engelse bataljons vanuit het centrum naar Neerwinden, en Maximiliaan van Beieren leidde een tegenaanval tegen de blootgestelde Franse formaties. De geallieerde aanval joeg de Fransen uit het dorp. Ook Laar werd heroverd. Berwick werd gevangengenomen en de Franse bevelhebber Montchevreuil sneuvelde.
De eerste Franse aanval was mislukt.
Maar ze had één belangrijk resultaat opgeleverd: ze had Luxembourg precies laten zien waar de geallieerde linie het sterkst was en waar ze nog doorbroken kon worden.
Aanvallen over het hele front
Terwijl de strijd rond Neerwinden woedde, beval Luxembourg ondersteunende aanvallen tegen het geallieerde centrum en de linkerflank. Deze aanvallen waren niet bedoeld om meteen een doorbraak te forceren. Hun doel was Willems troepen op hun plaats te houden en te voorkomen dat ze de rechterflank konden versterken.
Franse troepen vielen Rumsdorp en Neerlanden aan. Rumsdorp viel, maar de verschanste linie erachter hield stand. Bij Neerlanden vochten Franse dragonders zich tweemaal het dorp binnen en werden ze tweemaal weer verdreven. De geallieerde artillerie schakelde over op kartetsen (metalen kogels en fragmenten die van dichtbij worden afgevuurd) en bracht de Franse infanterie in de smalle straten vreselijke verliezen toe.
De aanvallen waren kostbaar, maar niet zinloos. Elk bataljon dat Willem naar Neerwinden stuurde, was een bataljon dat elders niet meer beschikbaar was. Elke Franse aanval dwong de geallieerden hun reserves te onthullen.
Luxembourg bereidde nu een tweede slag voor.
De tweede aanval
Rond het middaguur hergroepeerden de Fransen zich en vielen Laar en Neerwinden opnieuw aan. Het patroon herhaalde zich. Laar werd het eerst ingenomen, terwijl Neerwinden weerstand bood achter zijn muren en heggen. Franse troepen drongen langzaam het dorp binnen, maar de geallieerde verdedigers — onder wie Engelse garde, Schotse garde en Nederlandse eenheden — hielden met buitengewone hardnekkigheid stand.
Willem reed opnieuw naar de crisis toe en haalde Engelse bataljons uit het centrum. Hij leidde persoonlijk de tegenaanval die de Fransen uit het grootste deel van Neerwinden terugdreef. Ook Laar werd hernomen.
De dorpen waren nu herhaaldelijk van hand veranderd. Hun straten lagen vol doden en gewonden. De verdedigingswerken werden doorbroken, hersteld en opnieuw doorbroken. Officieren sneuvelden in een tempo dat zelfs legers schokte die aan vreselijke verliezen gewend waren.
Luxembourgs ondergeschikten adviseerden hem te stoppen. Zijn infanterie had zwaar geleden, de geallieerde artillerie bleef gevaarlijk en de Franse aanvallen waren al tweemaal afgeslagen. Maar Luxembourg beschikte nog over een krachtige reserve, waaronder elitetroepen van de Maison du Roi, en zijn cavalerie was grotendeels intact gebleven.
Hij besloot een derde keer aan te vallen.
De derde aanval
Ditmaal trok Luxembourg troepen van andere delen van het slagveld samen en concentreerde ze tegen de geallieerde rechterflank. De Fransen zouden met hun volledige beschikbare sterkte aanvallen, terwijl de druk elders werd voortgezet om te voorkomen dat Willem eenheden in goede orde kon terugtrekken.
De aanval begon met hernieuwde woede.
Laar en Neerwinden vielen uiteindelijk. De verdedigers waren verzwakt door uren van gevechten, en veel geallieerde eenheden raakten door hun munitie heen. Franse troepen drongen door de dorpen heen en bereikten de geallieerde verschansingen.
De strijd werd nu een gevecht om de hele verdedigingslinie.
Franse cavalerie van de Maison du Roi viel de Hannoveraanse cavalerie aan, maar werd tegengehouden door Nederlandse infanterie. De Nederlanders kwamen vervolgens onder aanval van de Franse en Zwitserse Garde en werden teruggedrongen. Toen de geallieerde formaties zich verplaatsten om de druk op te vangen, ontstonden er gaten in de linie.
Tegelijkertijd merkten Franse troepen die vanuit Rumsdorp oprukten dat het centrum gevaarlijk dun bezet was. De Fransen grepen hun kans. Infanterie trok door de verzwakte sector en begon cavalerie te formeren aan de andere kant van de geallieerde verschansingen. De geallieerde kanonnen, die met verovering werden bedreigd, trokken zich uiteindelijk terug.
Omstreeks drie uur ‘s middags braken de Fransen door.
De terugtocht naar de Gete
Een uur later beval Willem het geallieerde leger zich over de Gete terug te trekken. De terugtocht was uiterst gevaarlijk. Een groot deel van de geallieerde artillerie stond binnen de aarden wallen en kon niet snel worden verwijderd. Tientallen kanonnen werden achtergelaten.
De Franse cavalerie stroomde nu door de bres. Meer dan honderd eskadrons verdrongen zich in de ruimte achter de geallieerde linie, en de terugtocht dreigde uit te monden in een volledige ineenstorting. Maximiliaans Duitse en Spaanse troepen werden overweldigd toen ze de rivier probeerden over te steken. Sommige cavaleristen verdronken in de verwarring.
Willem weigerde het leger uiteen te laten vallen.
Hij leidde persoonlijk herhaalde cavalerieaanvallen tegen de Fransen, waarmee hij de terugtrekkende infanterie tijd gaf om de oversteekplaatsen te bereiken. Op een bepaald moment werd hij bijna gevangengenomen. Zijn achterhoede vocht wanhopig rond de bruggen en hield de Fransen lang genoeg tegen om het hoofdleger te laten ontsnappen.
De geallieerde linkerflank onder Hendrik Casimir trok zich in betere orde terug. Nederlandse en Deense troepen baanden zich over enkele kilometers een weg door Franse aanvallen voordat ze de rivier bereikten. Een kleine groep geïsoleerde Nederlandse en Deense bataljons voerde een hardnekkige achterhoedegevecht uit nabij Rumsdorp en stak uiteindelijk veilig over.
Omstreeks vijf uur ‘s middags had het grootste deel van het geallieerde leger de overkant van de Gete bereikt. De slag was een Franse overwinning, maar Willems achterhoedegevecht had voorkomen dat ze uitmondde in een catastrofe van de omvang waarop Luxembourg had gehoopt.
De Fransen hielden het slagveld. De geallieerden hadden hun kanonnen verloren. Maar het leger zelf had het overleefd.
National Army Museum — “Nine Years’ War.
Wikipedia — “Battle of Neerwinden.
Wikipedia — “Battle of Landen.
Belgium Battlefield — “First Battle of Neerwinden, 1693.”
De vergeten veldslagen van de lage landen Mart de Kruif, Théon Minten, Tom de Kruif (boek)
Willem besluit stand te houden
Het eerste keerpunt kwam nog vóór het begin van de slag. Willem was in een gevaarlijke positie beland, met de Kleine Gete achter zich en de Fransen die in grotere aantallen naderden. Een nachtelijke terugtocht had het leger misschien aan de slag kunnen onttrekken, maar die beweging zou moeilijk te organiseren zijn geweest en kwetsbaar voor de Franse cavalerie. Willem besloot te blijven en de dorpen te versterken.
Die beslissing gaf de geallieerden een sterke verdedigingsstelling — maar ze plaatste hun enige betrouwbare terugtrekkingsroute ook achter de rechterflank. Als Neerwinden en Laar zouden vallen, zou het hele geallieerde leger richting een smalle reeks oversteekplaatsen worden gedrongen.
De dorpen houden stand
Het tweede keerpunt was het mislukken van de eerste twee Franse aanvallen. Neerwinden en Laar werden niet gemakkelijk ingenomen. De geallieerde verdedigers gebruikten muren, heggen, huizen en voorbereide aarden wallen om de dorpen te veranderen in moordvelden. Willems persoonlijke ingrijpen herstelde de linie herhaaldelijk.
Deze mislukte aanvallen kostten de Fransen duizenden mannen en gaven de geallieerden tijd om tegenaanvallen uit te voeren. Maar ze zetten de slag ook vast. Luxembourg hield het geallieerde leger gericht op de rechterflank, terwijl zijn troepen elders voldoende druk bleven uitoefenen om grootschalige versterking te voorkomen.
De dorpen redden het geallieerde leger — totdat ze dat niet meer konden.
Luxembourg weigert te stoppen
Het derde keerpunt was Luxembourgs besluit om na twee kostbare mislukkingen een derde aanval te lanceren. Veel bevelhebbers zouden de aanval hebben afgebroken. Luxembourg zag dat de Fransen nog over verse reserves beschikten en dat de geallieerde verdedigers uitgeput raakten.
Hij concentreerde extra troepen tegen de rechterflank en viel opnieuw aan met overweldigende kracht. De Fransen wonnen niet omdat de eerste aanval slaagde. Ze wonnen omdat Luxembourg bereid was te blijven aanvallen nadat die was mislukt.
De cavaleriedoorbraak
Het beslissende moment kwam toen de Fransen door de geallieerde verschansingen braken nadat Neerwinden en Laar uiteindelijk waren gevallen. De Franse cavalerie stroomde door de opening en formeerde zich achter de geallieerde linie.
Het geallieerde leger werd nu overvallen terwijl het van positie probeerde te veranderen. Franse ruiters troffen de blootgestelde colonnes en dreven ze uiteen voordat ze zich konden hergroeperen. Het karakter van de hele slag veranderde plotseling: wat een infanteriestrijd rond versterkte dorpen was geweest, werd een wanhopig cavaleriegevecht achter de verdedigingslinie.
De doorbraak vernietigde Willems leger enkel niet omdat de koning persoonlijk de terugtocht organiseerde en herhaaldelijk tegenaanvallen met de cavalerie leidde.
Overwinning zonder vernietiging
Het laatste keerpunt kwam na de Franse overwinning. Luxembourg had de geallieerden van het slagveld verdreven en het grootste deel van hun artillerie buitgemaakt, maar uitputting verhinderde een volledige achtervolging. Het Franse leger had een enorme prijs betaald voor zijn succes, en zijn soldaten waren te uitgeput om de terugtocht om te zetten in totale vernietiging.
Neerwinden was daarom een grote tactische overwinning, maar niet de beslissende strategische overwinning waar Lodewijk XIV op had gehoopt. Willem had het slagveld verloren, maar hij had het leger gered — en een intact leger kon opnieuw vechten.
National Army Museum — “Nine Years’ War.
Wikipedia — “Battle of Neerwinden.
Wikipedia — “Battle of Landen.
Belgium Battlefield — “First Battle of Neerwinden, 1693.”
De vergeten veldslagen van de lage landen Mart de Kruif, Théon Minten, Tom de Kruif (boek)
De kosten van de overwinning
De Franse overwinning bij Neerwinden was een van de bloedigste slagen van de Negenjarige Oorlog. Het Franse leger was de slag ingegaan met ongeveer 70.000–80.000 man en 70 kanonnen, terwijl het geallieerde leger, bestaande uit Nederlandse, Engelse, Duitse en Spaanse troepen, ongeveer 50.000–60.000 man telde, met 80–100 kanonnen.
De geallieerden leden ongeveer 12.000–20.000 doden, gewonden en gevangenen en verloren bovendien het grootste deel van hun artillerie. Ook de Franse verliezen waren zwaar, met ongeveer 12.000–15.000 doden of gewonden.
Het resultaat werd daarom soms omschreven als een pyrrusoverwinning: een overwinning die zo duur was dat ze het zegevierende leger bijna even zwaar verzwakte als het verslagen leger. De Fransen hadden de geallieerde stelling ingenomen en Willems leger van het slagveld verdreven, maar Luxembourgs troepen hadden een enorme prijs voor dit succes betaald.
Een overwinning die de oorlog niet kon beëindigen
Lodewijk XIV had gehoopt dat een grote overwinning de Grote Alliantie zou splitsen en Willem tot onderhandelen zou dwingen. Neerwinden deed niets van dit alles. Willem verving zijn verliezen snel, en het geallieerde leger bleef in staat de Spaanse Nederlanden te verdedigen.
Luxembourgs leger was te uitgeput om de overwinning uit te buiten door naar Brussel of Luik op te trekken. De Fransen hadden het slagveld gewonnen, maar ze hadden het geallieerde leger niet vernietigd en de coalitie niet uit de oorlog gedwongen. De militaire situatie bleef daarom in de jaren daarna onbeslist.
Neerwinden had Willems leger verslagen, maar het had Willem niet uit de oorlog verwijderd en evenmin de weg naar de Nederlandse Republiek geopend.
De weg naar Charleroi
In plaats van naar Brussel of Luik op te trekken, stelden Luxembourg en Lodewijk XIV zich tevreden met een beperkter doel. Het Franse leger trok tegen Charleroi op, een strategisch nuttige vesting in de Spaanse Nederlanden. De Spaanse bezetting bood meer dan een maand weerstand voordat ze zich op 13 oktober 1693 overgaf.
Het was een respectabele winst, maar niet de ineenstorting van de Grote Alliantie waar Lodewijk XIV op had gehoopt. Neerwinden was een grote Franse overwinning geweest, maar de prijs ervan was zo hoog dat Frankrijk er niet de beslissende doorbraak uit kon halen die Lodewijk wenste.
Willems antwoord
Willem begreep de les onmiddellijk. De geallieerde legers waren te klein om elke vesting en elke grens tegelijk te beschermen, zeker tegenover de enorme Franse strijdkrachten. In de daaropvolgende jaren verhoogden Engeland en de Nederlandse Republiek hun militaire inzet in de Lage Landen.
Het antwoord kwam geleidelijk, maar was doeltreffend. In 1694 heroverden de geallieerden Hoei. In 1695 veroverde Willem Namen, de vesting die Lodewijk XIV drie jaar eerder had ingenomen en onder leiding van Sébastien de Vauban had versterkt. De herovering van Namen werd Willems grootste triomf van de oorlog.
Neerwinden had de geallieerden getoond hoe gevaarlijk Franse concentratie kon zijn. Het overtuigde hen er ook van dat overleven niet genoeg was; ze hadden grotere legers nodig die in staat waren het initiatief te nemen.
De laatste slag van een groot maarschalk
Neerwinden was de laatste grote overwinning van maarschalk Luxembourg. Hij had Willem bij Steenkerke verslagen en opnieuw bij Landen, waarmee hij bewees een van de meest geduchte veldheren van zijn tijd te zijn. Maar hij overleed in januari 1695, slechts enkele maanden na de slag.
Zijn dood ontnam Lodewijk XIV een van zijn beste bevelhebbers op het moment dat Frankrijk ervaren leiderschap het hardst nodig had. De Fransen bleven met succes vechten, maar de oorlog werd steeds meer een strijd om middelen in plaats van een krachtmeting die door één enkele overwinning op het slagveld kon worden beslist.
De Negenjarige Oorlog eindigde in 1697 met de Vrede van Rijswijk. Frankrijk behield enkele winsten, maar Lodewijk XIV werd gedwongen Willem te erkennen als de wettige koning van Engeland en verschillende belangrijke veroveringen op te geven. De kernkwesties achter de oorlog bleven onopgelost, en Europa zou binnenkort worden meegesleept in een nieuw enorm conflict over de Spaanse opvolging.
National Army Museum — “Nine Years’ War.
Wikipedia — “Battle of Neerwinden.
Wikipedia — “Battle of Landen.
Belgium Battlefield — “First Battle of Neerwinden, 1693.”
De vergeten veldslagen van de lage landen Mart de Kruif, Théon Minten, Tom de Kruif (boek)
De slag bij Neerwinden (1693) of de slag bij Landen
De Slag bij Landen en de Slag bij Neerwinden zijn twee namen voor dezelfde slag, uitgevochten op 29 juli 1693 tijdens de Negenjarige Oorlog. “Landen” verwijst naar de nabijgelegen stad, terwijl “Neerwinden” het dorp is waar het grootste deel van de gevechten daadwerkelijk plaatsvond, dus historici en geschiedenisboeken gebruiken de namen door elkaar. Als je beide namen hebt zien rondgaan, ben je niet op twee verschillende gebeurtenissen gestuit; je kijkt naar dezelfde Franse overwinning op het geallieerde leger van Willem III.
Twee slagen bij Neerwinden: 1693 vs 1793
Verwarrend genoeg was Neerwinden bijna precies een eeuw na elkaar het toneel van twee grote slagen. De botsing van 1693 tussen Frankrijk en de geallieerde troepen van Willem III is degene die hier wordt behandeld, vaak de Eerste Slag bij Neerwinden genoemd om haar van het vervolg te onderscheiden. In 1793 versloegen Oostenrijkse troepen een Frans revolutionair leger op bijna dezelfde grond, in wat nu bekend staat als de Tweede Slag bij Neerwinden. Hetzelfde dorp, dezelfde naam, een compleet andere oorlog.
Willem III ontsnapt ternauwernood aan gevangenneming bij Neerwinden
In de chaos van de terugtocht kwamen Franse troepen binnen handbereik om Willem III regelrecht gevangen te nemen. Hij wist te ontsnappen, maar ternauwernood, en het had gemakkelijk anders kunnen aflopen. Nanden was al een Franse overwinning; als Willem ook gevangen was genomen, hadden de schokgolven door de Europese politiek enorm kunnen zijn.
Wikipedia — Battle of Landen.
Wikipedia — Battle of Neerwinden .
Wikiwand - Battle of Landen
Wikpedia - Slag bij Neerwinden 1793
Het terrein
Waar er gevochten werd
Gallery
Images
Test yourself
Quiz
Question 1
What conflict was the Battle of Neerwinden part of?
Question 2
Luxembourg's officers advised him to stop attacking after two failed assaults, but he attacked a third time anyway.
Question 3
What did William personally do to prevent the retreat from becoming a total collapse?
Question 4
What term describes a victory so costly it weakens the winning side?
Question 5
William III held both the English throne and the position of Stadtholder of the Dutch Republic.
Question 6
What was the purpose of Luxembourg's supporting attacks on the Allied centre and left?
Question 7
What finally happened to the Allied guns as the French broke through?
Ontdek meer
Dit vind je misschien ook interessant
Gerangschikt op hetzelfde land, dan tijdperk, dan hoe dicht de veldslagen in de tijd bij elkaar lagen.