Het offensief dat niet kon wachten
Tegen de zomer van 1916 was het Westelijk Front veranderd in een versterkte barrière die zich uitstrekte over Frankrijk en België. Loopgraven, prikkeldraad, machinegeweren en artillerie hadden elke beweging pijnlijk moeilijk gemaakt. Een leger pouvait een loopgraaf veroveren om vervolgens te ontdekken dat er achter de linie weer een volgende verdedigingslinie lag te wachten.
Groot-Brittannië en Frankrijk planden om deze impasse te doorbreken met een groot offensief rond de rivier de Somme in Noord-Frankrijk. Dit moest deel uitmaken van een bredere geallieerde inspanning: Duitsland en zijn bondgenoten op meerdere fronten aanvallen, hun reserves oprekken en voorkomen dat ze zich op één tegenstander tegelijk konden concentreren.
Oorspronkelijk werd verwacht dat de Fransen een groot deel van de aanvalskracht zouden leveren. Toen viel Duitsland in februari
Verdun aan.
De gevechten aldaar consumeerden Franse divisies en munitie in een alarmerend tempo. Het Somme-offensief kreeg nu een ander dringend doel: Duitse troepen weglokken bij
Verdun voordat het Franse leger volledig uitgeput raakte. Omdat er minder Franse eenheden beschikbaar waren, namen de Britten de verantwoordelijkheid op zich voor een groter deel van de aanval.
Voor generaal Sir Douglas Haig, bevelhebber van de Britse Expeditionaire Macht, leverde dit een moeilijke situatie op. Zijn leger was veel groter dan in 1914, maar veel van de soldaten waren onervaren vrijwilligers. Van hen werd gevraagd om een gecompliceerd offensief uit te voeren tegen een vijand die maande lang de posities had versterkt.
Wachten zou meer voorbereiding mogelijk maken.
Maar Frankrijk had nu hulp nodig.
Een leger onder de grond
De Duitse verdedigers hielden loopgraven, versterkte dorpen en posities op heuvelruggen die uitzicht boden op de naderingswegen. Daaronder boden diepe bunkers bescherming tegen bombardementen. Prikkeldraad bedekte de grond aan de voorkant, terwijl machinegeweerstellingen zo waren opgesteld dat ze konden vuren over de paden die de aanvallers moesten nemen.
Het doorbreken van dit systeem vergde meer dan moed of een numerieke overmacht. De aanvallers hadden artillerie nodig om het prikkeldraad door te snijden, steunpunten te vernietigen, Duitse wapens te onderdrukken en de verdedigers gedekt te houden terwijl de infanterie het open terrein tussen de legers overstak. Als het bombardement mislukte, zou de infanterie geconfronteerd worden met wapens die ze nauwelijks het zwijgen kon opleggen.
Het Britse Vierde Leger van generaal Sir Henry Rawlinson zou de belangrijkste Britse aanval uitvoeren, gesteund door een deel van het Derde Leger meer naar het noorden. Het Franse Zesde Leger van generaal Émile Fayolle zou naar het zuiden aanvallen. Haig hoopte dat het offensief het Duitse verdedigingssysteem kon doorbreken en de kans zou scheppen om daarvoorbij op te rukken.
Op 24 juni begonnen de Britten aan een zeven daags voorbereidend bombardement. Ongeveer 1,5 miljoen granaten troffen de Duitse posities.
Het lawaai was enorm. De verwoesting leek overweldigend.
Maar zou het ook echt werken?
National Army Museum — Slag aan de Somme
Wikipedia - Slag aan de Somme
Imperial War Museums — First World War Galleries Podcast: Part V — Total War
youtubue - The Battle Of The Somme Full Documentary by DocoBase
Haigs Plan
Haig geloofde dat een massieve artillerie-beschieting de Duitse verdediging kon vernietigen voordat de infanterie oprukte. Als de kanonnen het prikkeldraad doorsneden, de loopgraven verwoestten en de verdedigers dwongen om te schuilen, konden de Britse troepen het open terrein oversteken en de eerste Duitse linie veroveren.
Zodra dat gebeurde, hoopde hij dat de aanval kon worden doorgezet in de Duitse achterhoede. De Somme was niet bedoeld als een trage slepende strijd vanaf het begin. Haig wilde een doorbraak via een opening waarsteeds cavalerie en verse troepen konden oprukken om een succesvolle aanval om te zetten in een grotere overwinning.
om 07:30 uur op 1 juli 1916 gingen de Britse infanteristen over de rand.
Veel soldaten rukten op in een gestaag wandeltempo. Men had hen verteld dat de Duitse verdediging al vernietigd zou zijn, en commandanten vreesden dat als de mannen zouden rennen, ze uitgeput zouden raken of hun formatie zouden verliezen voordat ze de vijand bereikten. In sommige sectoren droegen troepen zware uitrusting of moesten ze honderden meters open terrein oversteken.
Maar toen openden de Duitse machinegeweren en artillerie het vuur.
Soldaten die hadden verwacht een verwoest slagveld over te steken, troffen stroken prikkeldraad aan die nog intact waren. Mannen werden neergemaaid voor de Duitse stellingen, vastgezet op open terrein waar ze geen dekking konden vinden. Anderen bereikten de loopgraven om te ontdekken dat de verdedigers tevoorschijn kwamen uit schuilplaatsen die de beschieting niet had weten te vernietigen.
Binnen enkele minuten veranderde de aanval in een ramp.
Op sommige plaatsen veroverden Britse troepen wel delen van de Duitse frontlinie, met name in het zuiden boekten de Fransen aanzienlijke terreinwinst. Maar over een groot deel van het Britse front stortte de aanval onder vuur in voordat deze de Duitse linie kon bereiken.
Aan het einde van de dag had het Britse leger ongeveer 57.000 slachtoffers te betreuren, waaronder 19.000 doden. Het blijft de bloedigste dag in de geschiedenis van het Britse leger.
Een ramp die niet eindigde
De eerste dag was een catastrofe, maar het offensief ging door.
De Fransen rukten nog steeds op, Britse troepen hadden terrein gewonnen in sommige zuidelijke sectoren en de druk op
Verdun maakte het moeilijk om te stoppen. Haig verlegde de hoofdinspanning naar het zuidelijke deel van het slagveld, waar de aanval beter had gewerkt.
Op 14 juli vielen Britse troepen voor zonsopgang aan rond Bazentin Ridge na een veel kortere beschieting (ongeveer 5 minuten). Dit keer werkte de verrassing: de Duitse troepen werden overvallen en belangrijke stellingen werden veroverd.
Maar succes leidde niet tot een doorbraak. Versterkingen, artillerie en voorraden moesten over hetzelfde kapotgeschoten terrein worden aangevoerd, terwijl Duitse reserves arriveerden en tegenaanvallen uitvoerden. Het offensief ontaardde in een reeks gevechten om dorpen, bossen en heuvelruggen — plaatsen zoals Delville Wood, Pozières en Thiepval — waar elke terreinwinst moest worden verdedigd tegen artillerie en tegenaanvallen.
Op 15 september zetten de Britten voor het eerst tanks in bij Flers en Courcelette. De nieuwe machines joegen de Duitse soldaten schrik aan en hielpen bij sommige lokale aanvallen, maar het waren er te weinig en veel braken in de modder. Ze konden de strijd niet veranderen.
Tegen november had de regen het slagveld in modder veranderd. Op 18 november beëindigde Haig het offensief.
De geallieerden hadden de Duitse linie op het diepste punt zo'n tien kilometer achteruitgedrongen. Een doorbraak hadden ze niet bereikt.
National Army Museum — Slag aan de Somme
Wikipedia - Slag aan de Somme
Imperial War Museums — First World War Galleries Podcast: Part V — Total War
youtubue - The Battle Of The Somme Full Documentary by DocoBase
De prijs van de Somme
De verliezen waren enorm. Het Britse Rijk leed ongeveer 420.000 slachtoffers en Frankrijk ongeveer 200.000. De Duitse schattingen lopen sterk uiteen, maar er wordt doorgaans gesproken over grofweg 450.000 tot 500.000 slachtoffers. Deze cijfers omvatten gedode, gewonde, gevangengenomen of vermiste militairen; het zijn geen totalen van het aantal doden.
De verwoesting reikte veel verder dan de legers. Dorpen verdwenen onder puin, landbouwgrond veranderde in een doolhof van loopgraven en trechters, en burgers verloren huizen en bestaansmiddelen.
In Groot-Brittannië liet de eerste dag een bijzonder diepe wond achter. Alleen al op 1 juli leed het Britse leger zo'n 57.000 slachtoffers, waaronder ongeveer 19.000 doden. Veel vrijwilligersbataljons hadden mannen geworven uit dezelfde steden, werkplekken en gemeenschappen. Toen die bataljons zware verliezen leden, waren die verliezen zowel thuis als op het slagveld geconcentreerd.
Wat het offensief bereikte
De Somme slaagde er niet in om de doorbraak te bewerkstelligen waar de commandanten op hadden gehoopt. Duitse troepen werden niet uit Noord-Frankrijk verdreven en het Westfront keerde niet terug naar een bewegingsoorlog.
Maar het offensief bleef niet zonder militaire gevolgen.
Het trok Duitse troepen en middelen aan in een aanhoudende verdedigingsstrijd, hielp de druk op
Verdun enigszins te verlichten en bracht verliezen toe aan ervaren Duitse officieren en soldaten die moeilijk te vervangen waren. Het gaf het uitbreidende Britse leger bovendien hard bevochten ervaring in artilleriecoördinatie, infanterietactiek, logistiek en het voeren van grote offensieven.
Dit alles maakt de tol er niet makkelijker op om te rechtvaardigen. Het verklaart waarom veel historici onderscheid maken tussen het uitblijven van de doorbraak en het grotere effect van het uitputten van het Duitse leger.
De Somme kon tegelijkertijd een vreselijke teleurstelling zijn voor de geallieerden en een beschadigende slag voor Duitsland.
Een oorlog die nog niet voorbij was
Toen het offensief eindigde, was geen van beide partijen verlost van het onderliggende probleem van de loopgravenoorlog. De geallieerden konden enorme legers samenstellen en versterkt terrein veroveren, maar ze konden die winst nog niet betrouwbaar omzetten in een beslissende opmars.
De oorlog zou nog twee jaar voortduuren.
De Somme liet geen eenvoudig resultaat achter dat in verhouding stond tot de schaal ervan. Er waren lokale overwinningen, verwoestende mislukkingen, tactische verbeteringen en verliezen van een omvang die hele gemeenschappen veranderden.
National Army Museum — Slag aan de Somme
Wikipedia - Slag aan de Somme
Imperial War Museums — First World War Galleries Podcast: Part V — Total War
youtubue - The Battle Of The Somme Full Documentary by DocoBase
Waarom faalde de Britse artillerie aan de Somme?
De Britse artillerie aan de Somme faalde om verschillende redenen
1: Veel granaten waren weigerers en ontploften niet (ongeveer 30%) en andere waren van het verkeerde type. Shrapnelgranaten waren nuttig tegen mannen in het open veld, maar richtten weinig schade aan bij diepe schuilplaatsen of dik prikkeldraad (let op: shrapnel was in feite de standaard granaat om draad te versnijden. Het probleem was dat deze geen dikke, diepe linies prikkeldraad kon doorsnijden of schuilplaatsen kon raken, en er was te weinig sprake van brisantgranaten).
2: De Duitse verdediging was bovendien veel sterker dan de Britten hadden verwacht. Veel Duitse soldaten schuilden in diepe schuilplaatsen waar gewone granaten hen niet konden bereiken. Toen het bombardement op hield, klommen ze naar buiten, stelden ze hun machinegeweren op en schoten ze op de oprukkende infanterie.
3: De Britten beschikten bovendien over te weinig zware kanonnen voor zo'n uitgestrekt front; hun artillerie kon de Duitse batterijen niet nauwkeurig vernietigen. Hierdoor bleef de Duitse artillerie actief en kon zij Britse troepen die No Man's Land overstaken onder vuur nemen.
National Army Museum — Slag aan de Somme
Wikipedia - Slag aan de Somme
Imperial War Museums — First World War Galleries Podcast: Part V — Total War
youtube - The Battle Of The Somme Full Documentary by DocoBase